HOME Artikelen Soorten gesteenten
Facebook Fossiel.net In English Please In het Nederlands

Mededeling

Bezoek de PaleoTime-BE Fossielenbeurs op zondag 12 november 2017 in Wijgmaal, Belgiƫ, georganiseerd door HONA, Fossiel.net-Paleontica en de Paleobiologische Kring van Nederland en Vlaanderen.

Bouw mee aan Fossiel.net!
Hoe kan ik helpen?

Populairste Artikelen

Georockhop
Multitool 14 functies
8.95 EUR



Soorten gesteenten

Geologisch gezien is een gesteente een vast materiaal onder het oppervlak van de Aarde. Gesteenten bestaan uit fragmenten (klasten) of uit mineralen. Geologisch gezien worden ook afzettingen die nog niet zijn verhard tot de gesteenten gerekend. Een losse zandlaag, of kleipakket is dus ook een gesteente.  Zelfs een pakket landijs zou je als een gesteente kunnen zien.

Gesteenten kunnen Afhankelijk van hoe ze gevormd zijn worden ingedeeld in sedimentaire gesteenten, metamorfe gesteenten en stollingsgesteenten. De bouwstenen van gesteenten zijn mineralen, die in vele soorten voorkomen.

Stollingsgesteenten ontstaan door het stollen van magma of lava. Sedimentaire gesteenten worden gevormd door sedimentatie of afzetting van materialen na erosie. Metamorfe gesteenten worden gevormd door het blootstellen van gesteenten van welke aard ook aan hoge temperatuur of druk (diep in de aardkorst).

Stollingsgesteenten

Stollingsgesteenten ontstaan door het stollen van magma of lava. Als het gesteente ontstaat in de aardkorst heet het een dieptegesteente als het grote intrusies of plutonen vormt. Bij kleine intrusies spreekt met van ganggesteenten. Als lava aan de oppervlakte stolt heet het een uitvloeiingsgesteente

Magma is onderhevig aan diverse processen voordat het stolt. Dit kan de samenstelling van de magma veranderen, en uiteindelijk ook de samenstelling en soort stollingsgesteente. Voorbeelden van dieptegesteenten zijn graniet en gabbro, ganggesteenten doleriet of granofier, en voorbeelden van uitvloeiingsgesteenten zijn basalt, andesiet en obsidiaan.

Sedimentaire gesteenten

Er speelt zich doorlopend een kringloop af van erosie- en sedimentatieprocessen: door inwerking van de elementen op gesteenten die zich aan het aardoppervlak bevinden worden partikels losgemaakt, die vervolgens door rivieren, wind en ijs getransporteerd en terug afgezet worden. Dit afzettingsproces wordt sedimentatie genoemd, en het materiaal, dat dikwijls in lagen ligt, noemen we sedimenten. Wanneer deze in de loop van de tijd uitharden tot gesteenten, spreken we van sedimentaire gesteenten. Zo ontstaat zandsteen uit sedimentaire zandafzettingen, schalie of kleisteen uit zeer fijnkorrelige afzettingen, conglomeraat uit grindafzettingen ...  

Er zijn ook sedimentaire gesteenten die op andere manieren ontstaan. Zo kan bijvoorbeeld plantaardig materiaal (veen) verharden tot bruinkool of steenkool. Kalksteen ontstaat meestal doordat kalkskeletjes van zeediertjes naar de bodem zakken en zich ophopen. Onder speciale omstandigheden kunnen sommige sedimentaire gesteenten ook ontstaan doordat opgeloste stoffen uit het water neerslaan. Voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld gips en steenzout.

Belangrijk is dat tijdens het sedimentatieproces, organismen of sporen van organismen begraven kunnen worden, welke later kunnen teruggevonden worden als fossielen. Immers, onder invloed van tijd, druk en temperatuur zullen de sedimenten verharden tot gesteente.

In de sedimentaire gesteenten blijven vaak ook sedimentaire structuren bewaard. Dit in combinatie met de soort gesteente en de kenmerken van een laag kan in de stratigrafie worden gebruikt om het oorspronkelijke afzettingsmilieu te reconstrueren.

In de onderstaande tabel worden de meest voorkomende sedimenten beschreven. Als er over korrelgrootte wordt gesproken, gaat het om de gemiddelde korrelgrootte.

Schalie
'Versteende' klei (korrels kleiner dan 0,004 millimeter) die meestal breekt in vrij dunne plakjes. Het gesteente is vrij zacht en erodeert snel. Het gesteente is uiteindelijk een afbraakproduct van stollingsgesteenten.
 
Siltsteen
Siltsteen bevat korrels van 0,004 tot en met 0,0062 millimeter. Het zit tussen zandsteen en schalie in. Het gesteente is uiteindelijk een afbraakproduct van stollingsgesteenten.  
Zandsteen
Zandsteen heeft samengekitte korrels van 0,062 tot en met 2 millimeter. Ook dit gesteente is uiteindelijk een afbraakproduct van stollingsgesteenten.  
Conglomeraat
Een conglomeraat is een 'grindsteen' met afgerond grind in een fijnere matrix. Het grind is volgens de definitie van 2 millimeter tot 4 meter groot! Ook dit gesteente is uiteindelijk een afbraakproduct van stollingsgesteenten.  
Breccie   
Een Breccie is in principe hetzelfde als een conglomeraat, maar dan zijn de componenten hoekig in plaats van afgerond.  
Steenkool  
Steenkool ontstaat door samengeperste plantenresten. Het gesteente is meestal zwart door het organische materiaal.  
Kalksteen
Kalksteen bestaat voor een groot deel uit Calciumcarbonaat. Dit gesteente bevat vaak fossielen. Het ontstaat meestal doordat kalkskeletjes van (meest hele kleine) zeediertjes naar de bodem zakken en zich ophopen.  
Mergel     
Mergel is een gesteente met zowel klei als kalk.  
Steenzout / Gips     Dit gesteente ontstaat door het 'neerslaan' van zouten op de bodem doordat er veel zeewater verdampt en de zoutconcentratie te hoog wordt.  

Metamorfe gesteenten

Als de sedimenten te diep begraven zijn in de aardkorst, of aan een te hoge temperatuur zijn blootgesteld kunnen nieuwe soorten gesteenten ontstaan, een proces dat we metamorfose noemen. Ook stollingsgesteenten zoals graniet kunnen door metamorfose worden omgevormd tot bijvoorbeeld gneis. De gesteenten die dan kunnen worden gevormd:

 


Heb je aanvullingen op deze tekst? Neem dan contact op met het Fossiel.net Team.

878